Some like it hot

Hoe de natuur omgaat met vuur

 

Zijn grote liefde is vuur. De zwarte juweelkever heeft geleerd om te profiteren van bosbranden. Deze acht tot elf milimeter grote zwarte glanzende kever leeft ook in Midden-Europa en houdt van bosbranden. Want zonder rook en vuur was zijn soort al lang uitgestorven. Het vrouwtje gebruikt ieder jaar opnieuw een van de ongeveer 55.000 bosbranden die jaarlijks in Europa opvlammen om op de wat “koelere” plekken op de gedeeltelijk altijd nog 400 graden hete bosgrond, verkoold hout te zoeken, om daar haar eitjes te leggen. Hier hebben ze de kans om zich ongestoord te ontwikkelen, want de natuurlijke vijanden zijn dan nog bezig met de voorzichtige terugkeer naar het langzaam opkiemende bos.

Het doel van biologen en ontwikkelingsingenieuren is het leren van de vaardigheden van deze insecten om net zulke kleine en gevoelige brandmelders te kunnen ontwikkelen.

Niet alleen deze eigenschap van de kleine pyrofieten (= liefhebber van vuur) is uniek. Minstens net zo bijzonder is hun vaardigheid om vuur op meer dan tien kilometer afstand te kunnen detecteren. De zwarte juweelkever gebruikt hiervoor zijn eigen infraroodsensor. Dit zintuig bestaat uit kleine bolletjes. Deze zijn gevuld met een vloeistof die bij hitte iets uitzet. Net als bij een menselijk oor dat op geluidsgolven reageert, registreren zintuigcellen deze beweging. De kever “hoort” als het ware het vuur. Hij, en vooral zijn “collega” van het zuidelijk halfrond, de Australische vuurkever, die een brand zelfs op een afstand van 60 kilometer in real time kan detecteren, zijn daarom onderwerp van intensief bionisch onderzoek. Het doel van biologen en ontwikkelingsingenieuren is het leren van de vaardigheden van deze insecten om net zulke kleine en gevoelige brandmelders te kunnen ontwikkelen. Ze zouden dan als hittedetectoren productiestraten, industriële installaties, voertuigen en bouwwerkzaamheden moeten controleren op mogelijk ontstaan van brand.

Zintuig voor vuur

Terwijl wereldwijd ongeveer 40 insectensoorten leven van vuur, hebben andere soorten een strategie ontwikkeld om het vuur in ieder geval te kunnen overleven. De Eucalyptusboom is een van de oudsten uit de geschiedenis die daartoe in staat is. Hij overleeft dankzij zijn stam van schors en mentholhoudende bladeren. Die zorgen ervoor dat het vuur de vitale kern van de boom niet kan bereiken. De biologen noemen dit “natuurlijk functiebehoud”. Een van de jongsten uit de geschiedenis waarbij vuur onderdeel is van het leven, is de mens. Hij begon pas enkele duizenden jaren geleden zich het vuur meester te maken: wij richten ons daarbij niet op de evolutie, maar op wetenschap en techniek.

Terug Inhoud Coverstory

Verder lezen Coverstory: Heb je een vuurtje? Elk vuur is een stap in de ontwikkeling →